Wat doet een ondernemingsraad (OR)? Een praktische uitleg

In veel grotere organisaties speelt de ondernemingsraad (OR) een belangrijke rol bij besluiten die gevolgen hebben voor medewerkers en voor het functioneren van de organisatie. Denk bijvoorbeeld aan veranderingen in werktijden, reorganisaties of nieuwe regels over thuiswerken. De ondernemingsraad overlegt hierover met de directie en vertegenwoordigt de belangen van medewerkers binnen de organisatie.

Als secretaresse of managementondersteuner kun je hier (in)direct mee te maken krijgen. Misschien plan je een overleg tussen de directie en de ondernemingsraad, stuur je vergaderstukken rond of maak je notulen van een overlegvergadering. Dan is het handig om te weten wat een ondernemingsraad precies doet en welke rechten de OR heeft.

Wat is een ondernemingsraad?

Een ondernemingsraad is dus een vorm van medezeggenschap. Medewerkers krijgen via de OR de mogelijkheid om mee te denken over belangrijke plannen binnen de organisatie.

In Nederland is de ondernemingsraad een belangrijk onderdeel van de medezeggenschap binnen organisaties. De OR vertegenwoordigt de belangen van medewerkers, maar houdt daarbij ook rekening met het functioneren van de organisatie als geheel.

De ondernemingsraad kan bijvoorbeeld meedenken over:

• reorganisaties
• veranderingen in werktijden
• arbeidsomstandigheden
• personeelsregelingen
• organisatorische veranderingen

Hoewel de OR meestal geen besluiten neemt, kan de ondernemingsraad wel invloed uitoefenen op beslissingen van de directie.

Wanneer is een ondernemingsraad verplicht?

Niet elke organisatie heeft automatisch een ondernemingsraad. In Nederland gelden hiervoor duidelijke regels. Organisaties met 50 of meer werknemers zijn verplicht een ondernemingsraad te hebben. In dat geval moeten medewerkers de mogelijkheid krijgen om OR-leden te kiezen.

Bij kleinere organisaties kan een andere vorm van medezeggenschap bestaan, zoals een personeelsvertegenwoordiging (PVT). Dit is een kleinere groep medewerkers die ook overleg voert met de directie, maar meestal minder bevoegdheden heeft dan een ondernemingsraad.

Hoe wordt een ondernemingsraad samengesteld?

Een ondernemingsraad bestaat uit medewerkers van de organisatie zelf. Zij vertegenwoordigen hun collega’s in het overleg met de directie of bestuurder.

De leden van de OR worden gekozen via verkiezingen onder medewerkers. Collega’s kunnen zich kandidaat stellen en medewerkers brengen vervolgens hun stem uit. De kandidaten met de meeste stemmen worden gekozen als OR-lid.

OR-leden blijven daarnaast gewoon hun eigen functie uitoefenen binnen de organisatie. Het OR-werk doen zij dus naast hun reguliere werkzaamheden.

De zittingsperiode van een OR-lid is meestal vier jaar. Daarna kunnen er opnieuw verkiezingen plaatsvinden.

Hoeveel leden heeft een ondernemingsraad?

Het aantal leden van een ondernemingsraad hangt af van de grootte van de organisatie. Hoe meer medewerkers een organisatie heeft, hoe groter de OR meestal is.

De Wet op de ondernemingsraden geeft hiervoor de volgende richtlijnen:

• 50 tot 100 medewerkers: minimaal 5 OR-leden
• 100 tot 200 medewerkers: minimaal 7 OR-leden
• 200 tot 400 medewerkers: minimaal 9 OR-leden

In grotere organisaties kan de ondernemingsraad nog verder groeien. Het doel is dat de OR groot genoeg is om verschillende groepen medewerkers binnen de organisatie te vertegenwoordigen.

Wat doet een ondernemingsraad (OR)?

De ondernemingsraad overlegt regelmatig met de directie of bestuurder over plannen en ontwikkelingen binnen de organisatie. Het doel is dat medewerkers invloed hebben op beleid dat hen raakt. Dat kan gaan om grote strategische beslissingen, maar ook om praktische zaken op de werkvloer.

Zo kan de ondernemingsraad bijvoorbeeld betrokken zijn bij:

• reorganisaties of herstructureringen
• fusies of overnames
• veranderingen in arbeidsvoorwaarden
• nieuwe regelingen voor werktijden
• maatregelen rondom arbeidsomstandigheden

In veel organisaties vindt er een paar keer per jaar een overlegvergadering plaats tussen de ondernemingsraad en de bestuurder. In de praktijk ondersteunt een secretaresse of managementassistent vaak het overleg tussen de bestuurder en de ondernemingsraad.

Welke rechten heeft een ondernemingsraad (OR)?

1 Adviesrecht

Het adviesrecht betekent dat de directie eerst advies moet vragen aan de ondernemingsraad voordat bepaalde belangrijke besluiten worden genomen. Dit gaat om besluiten die grote gevolgen kunnen hebben voor de organisatie en voor de medewerkers.

Denk bijvoorbeeld aan besluiten over:

• reorganisaties
• grote investeringen
• fusies of samenwerkingen met andere organisaties
• verhuizing van een afdeling of vestiging

Het advies van de OR moet serieus worden meegewogen bij de besluitvorming.

2 Instemmingsrecht

Het instemmingsrecht betekent dat de ondernemingsraad eerst akkoord moet gaan met bepaalde regelingen die direct invloed hebben op medewerkers. De directie kan deze regelingen dus niet zomaar invoeren zonder dat de OR ermee instemt.

Het gaat bijvoorbeeld om regelingen over:

• werktijden en roosters
• afspraken over thuiswerken
• arbeidsomstandigheden
• beoordelings- of functioneringssystemen
• andere personeelsregelingen

Als de ondernemingsraad niet instemt met een voorstel, kan de regeling meestal niet direct worden ingevoerd. In sommige gevallen kan de directie de kwestie nog voorleggen aan de rechter.

3 Initiatiefrecht

Met het initiatiefrecht kan de ondernemingsraad zelf voorstellen doen aan de directie. De OR hoeft dus niet alleen te reageren op plannen van de organisatie, maar mag ook zelf met ideeën komen om de organisatie of het werk te verbeteren.

De ondernemingsraad kan bijvoorbeeld voorstellen doen over:

• verbetering van de arbeidsomstandigheden
• nieuwe of aangepaste personeelsregelingen
• veranderingen in de organisatie of werkprocessen

De directie moet zulke voorstellen serieus bespreken met de ondernemingsraad. Vaak gebeurt dat tijdens een overlegvergadering tussen de bestuurder en de OR.

Wat regelt de Wet op de ondernemingsraden (WOR)?

De samenwerking tussen de ondernemingsraad en de directie is vastgelegd in de Wet op de ondernemingsraden (WOR).

• wanneer een ondernemingsraad verplicht is
• welke rechten de OR heeft
• hoe het overleg tussen OR en bestuurder verloopt
• welke informatie de directie moet delen met de ondernemingsraad

Deze wet bestaat al sinds 1950 en is meerdere keren aangepast om mee te gaan met veranderingen in organisaties en arbeidsverhoudingen.

De rol van de secretaresse

Natuurlijk kun je als secretaresse ook zelf lid zijn van de ondernemingsraad. Iedere medewerker met een arbeidsovereenkomst kan zich immers kandidaat stellen voor de OR. Maar ook wanneer je geen OR-lid bent, kun je in je werk wel met de ondernemingsraad te maken krijgen.

Werk je bijvoorbeeld voor een bestuurder, directeur of managementteam? Dan is de kans groot dat je ondersteunt bij overleg met de ondernemingsraad.

In de praktijk kun je dan betrokken zijn bij:

• het plannen van OR-vergaderingen
• het versturen van agenda’s en vergaderstukken
• het notuleren van overlegvergaderingen
• het beheren van vertrouwelijke documenten
• het ondersteunen bij de organisatie van OR-verkiezingen

Veelgestelde vragen over de ondernemingsraad

1. Hoe vaak vergadert de OR?

Een ondernemingsraad vergadert meestal meerdere keren per jaar. Daarnaast vindt er regelmatig een overlegvergadering plaats tussen de ondernemingsraad en de bestuurder of directie. In de praktijk komt een OR vaak ongeveer één keer per maand bijeen, afhankelijk van de grootte van de organisatie en de onderwerpen die spelen.

2. Wat is het verschil tussen een OR en een personeelsvertegenwoordiging?

Een ondernemingsraad (OR) is verplicht in organisaties met 50 of meer medewerkers. In kleinere organisaties kan een personeelsvertegenwoordiging (PVT) worden ingesteld.

Het belangrijkste verschil is dat een OR meer bevoegdheden heeft, zoals adviesrecht en instemmingsrecht bij belangrijke besluiten. Een personeelsvertegenwoordiging heeft meestal een kleinere rol en minder formele bevoegdheden.

3. Wie zitten er in een OR?

De leden van de OR zijn medewerkers van de organisatie zelf. Zij worden gekozen door hun collega’s tijdens OR-verkiezingen. De ondernemingsraad vertegenwoordigt daarmee de belangen van medewerkers in het overleg met de directie of bestuurder.

4. Wie mogen er in de ondernemingsraad?

In principe kan iedere medewerker met een arbeidsovereenkomst zich kandidaat stellen. Tijdens OR-verkiezingen kunnen collega’s stemmen op de kandidaten. De medewerkers met de meeste stemmen worden gekozen als OR-lid.

De directie of bestuurder maakt geen deel uit van de ondernemingsraad, maar overlegt wel regelmatig met de OR.

5. Hoeveel tijd krijgt een OR-lid voor zijn of haar werk?

OR-leden krijgen van hun werkgever tijd om hun OR-taken uit te voeren. Volgens de Wet op de ondernemingsraden moet er voldoende tijd beschikbaar zijn voor vergaderingen, voorbereiding en overleg met medewerkers.

Daarnaast hebben zij ook recht op scholing, meestal minimaal vijf scholingsdagen per jaar. Deze scholing helpt hen om hun rol goed te kunnen uitvoeren.

Meer lezen?

Wil je meer achtergrondinformatie? Bekijk dan ook deze artikelen:

• De OR: hoe zit het ook alweer?
• Wet op de ondernemingsraden (WOR). Tip: Typ bij “Zoek op woord of zinsdeel” het woord: ondernemingsraad.

Handig om te weten

De ondernemingsraad is een belangrijk onderdeel van de medezeggenschap binnen organisaties. Bij veel belangrijke besluiten moet de directie rekening houden met de rechten van de OR, zoals het adviesrecht en het instemmingsrecht.

Voor secretaresses en managementondersteuners is het daarom handig om te weten hoe een en ander werkt. Zeker wanneer je betrokken bent bij het organiseren van OR-overleg, het verspreiden van vergaderstukken of het notuleren van vergaderingen.

Met deze basiskennis kun je het overleg tussen bestuurder en de OR nog beter ondersteunen.